सङ्खुवासभा। सङ्खुवासभाको अरुण नदीमा निर्माणाधीन ९०० मेगावाट क्षमताको अरुण–३ जलविद्युत आयोजना नेपालका ठूला जलविद्युत आयोजनामध्येमा एक रहेको छ। भारतको एसजेभीएन (SJVN) अन्तर्गतको एसएपीडीसी (SAPDC) प्रवर्द्धक रहेको यो आयोजना ‘रन अफ रिभर’ (Run-of-River) अवधारणामा आधारित छ।
आयोजनामा २२५ मेगावाट क्षमताका चारवटा टर्बाइन रहनेछन्। करिब ८० मिटर अग्लो बाँध निर्माण गरी अरुण नदीको पानीलाई करिब ११.८४ किलोमिटर लामो मुख्य सुरुङमार्फत पुखुवा क्षेत्रमा निर्माण हुने भूमिगत पावरहाउसमा पुर्याएर विद्युत उत्पादन गरिनेछ। बाँध क्षेत्र फाक्सिन्दा क्षेत्रमा रहेको छ।
आयोजनाबाट वार्षिक करिब ४,०१९ गिगावाट घण्टा विद्युत उत्पादन हुने अनुमान गरिएको छ। उत्पादित विद्युत ४०० केभी प्रसारण प्रणालीमार्फत राष्ट्रिय विद्युत प्रणालीमा जोडिनेछ। नेपालतर्फ निर्माण हुने प्रसारण लाइनको लम्बाइ करिब २१७ किलोमिटर रहनेछ।
अरुण–३ आयोजना नेपाल र भारतबीच भएको सम्झौताअनुसार BOOT (Build, Own, Operate and Transfer) आधारमा २५ वर्ष सञ्चालन हुने व्यवस्था रहेको छ। आयोजनाको सञ्चालन अवधिपछि आयोजना नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण हुने व्यवस्था छ।
नेपाललाई हुने प्रमुख फाइदा
आयोजना सञ्चालनमा आएपछि नेपालको विद्युत प्रणालीमा ९०० मेगावाट क्षमताको थप विद्युत उपलब्ध हुनेछ। यसले देशको ऊर्जा उत्पादन क्षमता वृद्धि गर्दै विद्युत आपूर्तिलाई थप मजबुत बनाउन योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
सम्झौताअनुसार नेपालले आयोजनाबाट २१.९ प्रतिशत अर्थात् करिब १९७ मेगावाट बराबरको निःशुल्क विद्युत प्राप्त गर्ने व्यवस्था रहेको छ। यसका अतिरिक्त सरकारले रोयल्टी, कर तथा विभिन्न शुल्कमार्फत दीर्घकालीन राजस्व प्राप्त गर्नेछ।
आयोजनाका कारण सङ्खुवासभामा सडक, पुल, प्रसारण लाइन, सञ्चारलगायतका पूर्वाधार विकासमा समेत योगदान पुग्नेछ। निर्माण तथा सञ्चालनका क्रममा स्थानीयस्तरमा प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रोजगारीका अवसर सिर्जना हुने अपेक्षा गरिएको छ।
अरुण–३ को निर्माणले नेपालको जलविद्युत उत्पादन क्षमता विस्तारसँगै विद्युत प्रसारण पूर्वाधार विकास, सरकारी राजस्व वृद्धि र स्थानीय आर्थिक गतिविधिमा समेत महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने देखिन्छ।
